Artykuł

Dan Coulter

Uczenie tego, co jest ważne. Postępowanie z dziećmi z zespołem Aspergera


Czyż świat nie byłby lepszym miejscem, gdyby nasze dzieci "ślepo" polegały na naszym każdym słowie? Gdyby podziwiały naszą mądrość i żyły po to, aby robić wszystko to, co im każemy? Pewnie nie, ale przyjemnie jest tak myśleć. A to kusząca perspektywa, aby spróbować przekazać im "kamienie" naszej mądrości, ilekroć poproszą nas o radę. Często robimy tak, jakbyśmy przyczepiali naszym dzieciom kartki "przekaż dalej", spodziewając się, że każdą z nich będą miały zawsze pod ręką, aby móc je wyciągnąć i znaleźć dokładne rozwiązanie w odpowiednim czasie. Gdyby to tylko było takie proste...

Zespół Aspergera, syndrom Aspergera, "autyzm inteligentny" (DSM-IV 299.80) jest to zaburzenie mieszczące się w spektrum autyzmu, jest jedną z pięciu chorób należących do spektrum PDD (Pervasive Developmental Disorders) czyli całościowego zaburzenia rozwoju. Do PDD należą również m.in. autyzm wczesnodziecięcy oraz słabiej poznane zaburzenie semantyczno-pragmatyczne (SPD).

Zaburzenie to obejmuje przede wszystkim upośledzenie umiejętności społecznych, trudności w akceptowaniu zmian i sprawność (elastyczność) myślenia oraz szczególnie pochłaniające zainteresowania, natomiast rozwój mowy przebiega prawidłowo (w przeciwieństwie do autyzmu wczesnodziecięcego).

Ludzie cierpiący na niego przypominają osoby z autyzmem pod tym względem, że od wczesnego dzieciństwa występuje u nich ten sam rodzaj upośledzeń, wyróżniają się jednak o wiele większą elokwencją i lepszą adaptacją społeczną, a z powodu swych niezwykłych zainteresowań częściej uchodzą za ekscentryków niż za ludzi o zaburzonej osobowości. Więcej...

Źródło: Wikipedia

Czy zawsze więc musimy reagować frustracją na sytuację, gdy zrobią coś, czego im zabroniliśmy - lub gdy nie zrobią czegoś, czego oczekiwaliśmy? Wydaje mi się, że dla wielu dzieci, dostawanie porady ad hoc, gdy tylko zaświta ona w głowach ich rodziców jest jak przywalenie górą kamyków żwirowych. Małe kamyki są irytujące, a większość z nich i tak się odbija. Porównanie to przyszło mi do głowy podczas rozmowy, którą ja i żona odbyliśmy z naszym synem w ostatni dzień jego przerwy zimowej. Nasze umysły rozsadzało wręcz od wszystkich pomysłów i "dobrych rad" dla Drew, dzięki którym mógłby poprawić swoje nawyki dotyczące nauki, utrzymywać swój pokój w czystości, składać inaczej swoją bieliznę... i tak dalej, i tak dalej.

Wyciągnęliśmy swoje proce do strzelania "kamykami" i zaczęliśmy bombardować naszego syna informacjami - aż w końcu opamiętaliśmy się i zeszliśmy na ziemię. Nim napięcie opadło, omówiliśmy z nim tylko kilka najważniejszych rzeczy, które powinien zmienić i zaproponowaliśmy praktyczne sposoby na wprowadzenie zmian.

To w dużej mierze było zgodne ze sposobem, w jaki jego umysł absorbuje informacje. Podobnie jak wielu dzieciom, z trudem przychodzi mu wyzbycie się pewnych, utrwalanych przez długi czas nawyków. Nawyk jest jakby szablonem w głowie. Jeśli chcesz zmienić zachowanie, musisz od nowa utworzyć szablon - a to wymaga czasu i pracy.

Rozsądne jest, aby wybrać najważniejszy nawyk, który chcesz wdrożyć dziecku - lub którego chcesz go oduczyć - i skoncentrować się tylko nad tym jednym na raz. Jedną z rzeczy, nad którą pracowaliśmy w czasie ostatniej przerwy semestralnej Drew było używanie poczty elektronicznej. Korzystanie z komunikatora internetowego i rozmawianie z przyjaciółmi weszło mu już w krew, często jednak nie pamiętał o tym, aby systematycznie sprawdzać swoją pocztę. Było to nie tylko frustrujące dla nas, jako rodziców, ale - dodatkowo - mogło mu przysporzyć kłopotów w szkole. Nauczyciele i administracja jego uczelni często komunikują się ze studentami, poprzez e-maile. Niesprawdzanie poczty, mogło więc spowodować, że nie będzie wiedział o zmianie w zadanej pracy do wykonania lub o ogłoszeniu szkolnym. Wpadliśmy na rozwiązanie, aby wysyłać mu e-maile już podczas przerwy semestralnej i przypominać systematycznie, aby codziennie sprawdzał pocztę. Gdy odwiozłem go z powrotem na uczelnię, ustawiliśmy też jego komputer tak, aby samoczynnie odbierał pocztę po każdorazowym włączeniu - jako "przypominacz" o tym, żeby sprawdzać pocztę.

Moja żona i ja byliśmy wniebowzięci, kiedy zaczął w terminie odpowiadać na nasze wiadomości - a prawdziwą przyjemność sprawiło nam, gdy zaczął pisać do nas swoje własne. Nie szczędziliśmy mu pochwał w odpowiedzi.

To również bardzo istotne. Czasem łatwo jest stosować metodę - której nazwa przyszła mi do głowy w okresie, gdy pracowałem dla firmy telekomunikacyjnej - "raportowania wyjątków". Oznaczało ono dostarczanie raportu tylko wtedy, gdy coś poszło nie tak. Jeśli twoje dziecko słyszy z twoich ust wyłącznie uwagi odnoszące się do tego, co powinno w swym zachowaniu zmienić, prawdopodobnie nie sprawia mu to przyjemności. Ty także możesz wyjątkowo się "nakręcić".

Odkryliśmy, że najważniejszymi rzeczami, nad którymi chcemy popracować z Drew było dbanie o bezpieczeństwo oraz upominanie się o własne racje. Kwestie bezpieczeństwa, oprócz unikania fizycznego zagrożenia, dotyczyły jeszcze innych spraw. Rozmawialiśmy z nim na temat przekrętów oraz o tym, żeby nie podawać przez internet swoich danych osobowych lub finansowych. Omówiliśmy też kwestię stosunku do nauczycieli, tak, aby miał pewność, że rozumie zadanie i wiedział, co jest mu potrzebne do najlepszego wykonania zadania.

I, owszem, wolelibyśmy, gdyby jego pokój był porządniejszy i czystszy, ale tak długo dopóki nie hoduje w nim śmiertelnych pałeczek E. coli lub tyfusu, nie będziemy mu urządzać niespodziewanych inspekcji. Powiedzonka: "trzymaj swój mundurek" oraz "nie przepoć małych rzeczy" mają swoje korzenie w uzasadnianiu ustnym. Pomyśl o umiejętnościach, które będą najważniejsze dla samodzielnego zamieszkania twojego syna lub córki. To prawdopodobnie najbardziej istotne rzeczy, nad którymi musicie wspólnie popracować. A o wiele łatwiej - jak zdążyliśmy się przekonać - jest przekazać tą wiedzę jeszcze wtedy, gdy dziecko mieszka w domu rodzinnym.

Bezcenne są także próby praktyczne. Mówienie dziecku, jak coś ma wykonać blednie w porównaniu z tym, aby spróbowało wykonać to samemu. Wiele dzieci potrzebuje też rozłożenia skomplikowanych zadań na kilka prostych kroków. Na przykład kupowanie w sklepie wymaga:
  1. Wyboru towaru lub kilu towarów.
  2. Sprawdzenia cen i upewnienia się, że masz dostateczną ilość pieniędzy,
  3. Zlokalizowania kasy i ustawienia się w kolejce
  4. Trzymania się swojej kolejki. Pamiętania za kim się stoi i posuwania się za tą osobą.
  5. Po dotarciu do kasy, wyłożenia towarów na ladę, tak aby ekspedient mógł po nie łatwo sięgnąć.
  6. Zaczekania, aż ekspedient podliczy towary i powie, ile jesteś winien.
  7. Zapłacenia odpowiedniej sumy.
  8. Zaczekania, aż ekspedient wyda resztę.
  9. Zaczekania, aż ekspedient spakuje twoje zakupy do torby, jeśli wymagają one pakowania lub jeśli ekspedienci w tym sklepie rutynowo pakują zakupy.
  10. Zabrania swoich zakupów i paragonu podczas odchodzenia od kasy i wyjścia ze sklepu.

Gdy Drew był młodszy i dopiero uczył się kupowania, łatwo się dekoncentrował i nie zawsze pamiętał, aby posuwać się do przodu razem ze swoją kolejką. Zauważyłem także, że często podawał pieniądze ekspedientowi, nie czekając aż tamten podliczy jego zakupy. Z odrobiną pomocy z naszej strony i praktycznych prób, opanował "sklepową etykietę" i mógł sam wybierać się na zakupy. Powierzanie mu robienia zakupów, za każdym razem, kiedy było to możliwe, pomogło mu nabyć odpowiednie umiejętności i zbudować pewność siebie. Nie ma innej możliwości, niż pozwolenie dziecku, aby samemu spróbowało zrobić pewne rzeczy, interweniując tylko, jeśli jest to absolutnie niezbędne i wyjaśniając mu co należało zrobić od razu po nieudanej próbie.

Nigdy nie jest za wcześnie na rozpoznanie kluczowych dla samodzielnego życia umiejętności oraz na rozpoczęcie trenowania tych najważniejszych. Ciągła praca nad tymi podstawowymi zdolnościami przynosi dużo lepsze efekty niż zasypywanie dziecka tysiącem porad, ilekroć przyjdą nam one do głowy.

A co się tyczy tych wszystkich "kamyków mądrości" - myślałem nad tym, aby użyć moich do budowy repliki Wielkiego Muru Chińskiego w naturalnej skali... Gdybym tylko wiedział co zrobić ze wszystkimi pozostałymi kamykami...



    Autor jest scenarzystą i producentem serii filmów video dotyczących tematyki zespołu Aspergera, w tym: "Asperger Syndrome Dad: Becoming An Even Better Father To Your Child With AS."
    Artykuł ten został przetłumaczony z jęz. angielskiego przez Radosława Bodycha. Oryginalny tekst znajduje się pod adresem www.coultervideo.com.
    This article was translated from English by Radoslaw Bodych. The original article, in English, can be found at www.coultervideo.com.






Oceń artykuł:


Ten artykuł nie ma jeszcze żadnych komentarzy. Skomentuj artykuł